అన్నమయ్య పద అన్వేషణలో…

- డా. పిల్లలమర్రి రాములు,

హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం.

అన్నమయ్య ప్రారంభించిన పదకవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో నూతన కవితా సంప్రదాయాన్ని ఆవిష్కరించింది. ఆయన రచించినట్లుగా చెప్పుకునే 32 వేల సంకీర్తనల్లో దాదాపు 14.5 వేల సంకీర్తనలే లభ్యమయినా, అవి అనంతమైన వైవిధ్యానికి, నూతన భావ ప్రకటనకు వీలు కల్పించిన రచనలు. ఆయన రచనల పట్ల ఎంత ఆకర్షణ ఉందో, అన్నమయ్య వ్యక్తిగత జీవితమూ అంతటి ఆసక్తిదాయకం. అన్నమయ్య కవిత్వంతో పెనవేసుకొనిపోయిన ఆయన జీవితాన్ని నేటికీ తెలుగులో అనేకమంది పరిశోధకులు వివరించి ఉన్నారు. ఆ సంప్రదాయంలో వినూత్నంగా, విశిష్టంగా ఆవిష్కృతమైన గ్రంథం – ‘God on the Hill’ . అన్నమయ్య రచనల్లో ఆయన కవిత్వాన్ని, వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రదర్శించే నూరు ప్రాతినిధ్య కవితలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు – విఖ్యాత పరిశోధక, అనువాదకులు వెల్చేరు నారాయణరావు, డేవిడ్ షుల్మన్ గారులు. తెలుగు సాహిత్యంతో గాఢమైన అనుబంధం మాత్రమేగాక, సొగసైన ఆంగ్లంలో పెట్టగలిగిన కవితా హృదయులు గావడం వల్ల అన్నమయ్య పాదాలకు ఎంతటి లాలిత్యమూ, సౌకుమార్యమూ ఉన్నాయో, ఆంగ్లంలోనూ అంతటి మార్దవం సమకూర్చారీ అనువాదకులు.

అన్నమయ్యను ఆంగ్లంలో పరిచయం చేసినవారిలో అడపా రామకృష్ణ రావు గారి కృషి శ్లాఘనీయం. వారు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ ప్రచురణ కోసమై రాసిన పుస్తకంలో అన్నమయ్యను అత్యంత సమర్థవంతంగా ప్రదర్శించి ఉన్నారు. కానీ, ఆ పుస్తకం పరిధి చిన్నది కావడం వల్ల పరిమితులున్నాయి. ప్రస్తుతానువాద గ్రంథం విస్తృతమైనదేగాక, కవితానువాదాన్ని గ్రహించి తర్వాత ఆ కవి రచన ఏ కాలం నాటిదో, ఏ సందర్భంలో కావ్యం వెలువడిందో వివరించే విపుల పరిశోధనాత్మక వ్యాసం సమకూర్చడం ఈ అనువాదక పరిశోధకులు నిర్వహించిన ప్రత్యేక కృషి.

అన్నమాచార్య జీవితాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి గొప్ప ఆకర గ్రంథం – ఆయన మనవడే ( తాళ్ళపాక చిన్నన్న/ తిరువేంగళనాథుడు ) రచించిన ‘అన్నమాచార్య జీవిత చరిత్రము’. అది చిన్న ద్విపద కావ్యమే అయినా వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారు ఎంతో విపులమైన పీఠిక సమకూర్చి అన్నమాచార్య జీవితానికి, కవిత్వానికి ఉన్న సంబంధాన్ని అతి సమర్థంగా స్థాపించారు. నేటికీ ప్రభాకర శాస్త్రి గారి పీఠిక మౌలిక విషయాలను గ్రహించడానికి ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంది. అన్నమాచార్య సాహిత్యాన్ని లోకానికి పరిచయం చేయడంలో వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారు, రాళ్ళపల్లి అనంత కృష్ణశర్మ గారు చూపిన వైదుష్యం లోకమంతా గౌరవించింది. ఈ అనువాదక, పరిశోధక గ్రంథంలోనూ వారి కృషిని స్మరించడం అనువాదకుల విజ్ఞతకు నిదర్శనం.

అన్నమయ్య విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని అనుసరించినవాడు. ఆ సిద్ధాంతం ద్వైధీభూతమెలాగో ఆయన కవిత్వమూ ద్విధావిభజితం. భగవత్కీర్తనకై పరమ ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తనలు ఎలా రచించాడో, వెంకటేశ్వరుడు ఆయన ఇరువురు భార్యలు – అలమేలు మంగ , పద్మావతుల శృంగారాన్ని రసరమ్యంగా కీర్తించాడు. భక్తుడైన వ్యక్తి ఆ శృంగార సంకీర్తనలను నాయక, నాయికలు అలౌకికులని భావిస్తే అవి భగవదారాధనలో భాగమవుతాయి. ఆ శృంగార సంకీర్తనలు భగవంతునికి సంబంధించినవని భక్తుడు నిరంతరం భావిస్తూ ఉండాలి. భక్తుడు/ శ్రోత/ పాఠకుడు ఆ పాత్రల్లో తాదాత్మ్యమవడానికి వీలు లేదు. అప్పుడవి పరమలౌకిక శృంగార గీతాలయ్యే ప్రమాదముంది. అన్నమాచార్యుడిని తన ఆస్థానానికి ఆహ్వానించి వేంకటేశ్వరుడి పై పాట పాడుమన్న సాళువ నరసింహరాయుడు ‘ఏమొకో చిగురుట ధరమున’ అనే రమ్యమైన గీతాన్ని విని, తనపైగూడా అటువంటి కీర్తనే పాడుమని అనడం, నరసింహరాయుడు ఆ పాత్రలో తాదాత్మ్యమవడం వల్లే జరిగింది. ‘నరహరి కీర్తన నానిన జిహ్వ ఒరుల నుతింపగ నోపదు జిహ్వ’ అని అన్నమయ్య సున్నితంగా తిరస్కరించాడు. ఆ సందిగ్ధావస్థలోని సంక్లిష్ట స్థితిని ఈ పరిశోధకులు అతి సున్నితంగా విశదీకరించారు – తమ After word లో.

అన్నమాచార్య సంకీర్తనలను, వాటి అనువాదాలను ఈ క్రింద పొందుపరచదలిచాను. మానవుని ఏకాగ్రతా స్వరూపమే దైవమని వర్ణించడానికి అన్నమయ్య మంచి సంకీర్తన కూర్చారు -ఆయన,

“చూచే చూపొకటి సూటి గుఱియొకటి

తాచి రెండు నొకటైతే దైవమే సుండి…” ( ప )

Seeing is onething,

Looking is another,

Of both come together

That is god.

యేనుగ దలిచితే యేనుగై పొడచూపు

మాను దలచిన నట్టేమానై పొడచూపు

పూసి పెద్దకొండ దలపోయ గొండై పొడచూపు

తానే మనోగోచరుడు దైవమే సుండి…

If you look for an elephant

He comes as an elephant

If you look for a tree

He’s a tree.

If you look for a mountain,

He”ll be a mountain

God is what you have in your mind.

నాటికి నాడే నా చదువు

మాటలాడుచును మఱచేటి చదువు -

I study just for the day,

for getting as i learn

ఎనయనీతని నెఱుగుటకే పో

వెనకవారు చదివిన చదువు

మనసున నీతని మఱచుటకే పో

పనివడి యిప్పటి ప్రౌఢల చదువు -

They used to study

to find god.

Now we study

to forget him.

అన్నమయ్య సంకీర్తనలు లౌకికజీవిత స్వరూపాన్ని, అందులోని మాయను, అవగాహన చేసుకోవడానికి గొప్ప అవకాశం కల్పిస్తాయి. అటువంటి పదాల్లో ఒకటి …

ఒక్కటి తరువాత వేరొకటైన కాచుకుండు

చక్క దెరనాటకము సంగతి సంసారము … ( ప )

వొండె నాపద దీరితే నొండె సంపదైన వచ్చు

అండనెన్నడు దీరదు హరిదలచ

తండోప తండములై తలమోపులు పనులు

చండిపెట్టి పనిగొను సంసారము … (ఒక్క )

ఈ పద్యానికి అనువాదం

When you are done with one puppet,

Another will be waiting

Life is a play of shadows on the screen.

If you get rid of poverty , you’re stuck with riches.

You’ll never have time to think of god.

There’s allways a zillion things to do.

Life wips you, like a bonded slave.

అన్నమాచార్య సంకీర్తనల్లోని…

కడలుడిపి నీరాడగ దలచు వారలకు

కడలేని మనసుకు గడమ యెక్కడిది -

You say you want to bathe

When the waves subside

Is there an end

To the endless waves?

దాహమణిగిన వెనుక తత్వమెరిగెదనన్న

దాహమేలణుగు తా తత్వమేమెరుగు

దేహంబు గలయన్ని దినములను బదార్థ

మోహమేలుడుగు దాముదమేల కలుగు -

You say, “Let me quench my thirst,

and then I’m find the truth”.

Why should thirst be quenched?

How can you know truth?

వెఱ్ఱులాల మీకు వేడుక గలి(గి)తే

అఱ్ఱువంచి తడుకల్లంగ రాదా … అన్న మధురమైన గేయంలో ‘తడుక’ అనే మాటను ‘basket’ అని ( Try basket weaving ) అనువదించడం సరిగా కుదిరిందాయని అనుమానం. అంతే గాదు, అన్నమయ్య సామాజిక అవగాహన ప్రదర్శించే ఉత్తమ కవితా ఖండికలు అనువాదంలో రాలేదు. ఆయన శ్రమ విలువ ప్రతిపాదిస్తూ, అనువాదంలో రాలేదు. ఆయన శ్రమ విలువ ప్రతిపాదిస్తూ,

“మహినుద్యోగి గావలె మనుజుడైన వాడు

సహజివలె నుండేమీ సాధింపలేడు ” అని చెప్పే గేయాన్ని, జీవితం పట్ల ఉండదగిన అవగాహనను గూర్చి,

“కంతలేని గుడిశొక్క గంపంతైనంజాలు

చింతలేని యంబలొక్క చేరడే జాలు

జతగాని తరుణి యే జాతైన యదేచాలు

వితలేని సంపదొక్క వీసమే చాలు” అని చెప్పే గొప్ప గేయాన్నిగాని, కేవల బాహ్యాచారాల వల్లనే మనిషికి ఔన్నత్యం సమకూరదని చెప్పే,

“మిక్కిలి నీట మునింగే మీనుకది స్నానమా

నిక్కి ఆకుమేయ నిండనిది తపమా

పులులు గుహలనుంటే పొల్లింప ఋషులా …

యిల బక్షులాకాశానకేగితే దేవతలా…” లాంటి గేయాలను అనువదించి ఉంటే ఈ సంపుటికి మరింత సమగ్రత్వం చేకూరేదని అనిపిస్తుంది. ఈ ప్రశ్నే ఒకసారి నారాయణరావుగారికి వేస్తే అనువాదంలో ఒదగకపోవడం వల్ల గూడా మంచి పద్యాలను కొన్నింటిని వదిలివేసినట్లుగా చెప్పారు. ఏమైనా తెలుగు కవిత్వాన్ని ప్రపంచానికి కళాత్మకంగా, పరిశోధనాత్మకంగా పరిచయం చేయడం అత్యంత ప్రశంసనీయం, పరమ ఆదరణీయం.

తెలుగు సాహిత్యం ‘భద్ర పరచాల్సిన’ భాషగా పరిగణింపబడకుండా సజీవభాషగా వెలుగొందడానికి, మూలభాషలోని రామణీయకతను గ్రహించడానికి ఈ అనువాదాలు ఉపయోగపడితే ఈ రచయితలే గాదు – తెలుగు వ్యవహర్తలందరూ హర్షిస్తారు.

(హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖాధ్యక్షులు, ఆచార్య పరిమి రామనరసింహంగారి షష్టిపూర్తి అభినందన సంచిక “పరా వాఙ్మయి” సౌజన్యంతో.)