(కథనంలో సరళత, సంకీర్ణతల నిరూపణ )
- ఆచార్య పరిమి రామనరసింహం,
హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం.
సారాంశం: కథాకథనంలోని సరళతను; సంకీర్ణతను నిరూపించడం కొరకు ఘటనాంశ కథనాంశాల ఉపరిన్యాస పద్ధతి అనే ఒక విశ్లేషణ పరికరం ఈ వ్యాసంలో మరొక మారు ప్రతిపాదించబడుతున్నది. నిరూపణకు ఆధారంగా మధురాంతకం రాజారామ్ రచించిన రెండు కథలు విశ్లేషించి చూపబడతాయి.
సాహిత్య విమర్శ విషయ పరంగానూ, విధానపరంగానూ ఉండవచ్చు. భాష శబ్దం, అర్థం అనే రెండు ముఖాలతో ప్రవర్తిల్లినట్లే భాష చేత ఏర్పడే సాహిత్యం కూడా విషయం, విధానం అనే రెండు ముఖాలతో వెలువడుతుంది. ఆ కారణంగా విషయాన్నీ, విధానాన్నీ కూడా మూల్యాంకనం చేయవలసి ఉంటుంది.
పై రేఖా చిత్రంలో (రామ నరసింహం: 1996: 4; రామనరసింహం 2005: 129) చూపిన విధాన విమర్శ (శైలీ శాస్త్రం) లోని భాషా తత్వ సంబంధి విభాగాన్నే M.A.K.Halliday వంటి భాషా/ శైలీ శాస్త్రవేత్తలు linguistic stylistics (భాషా వైజ్ఞానిక శైలీ శాస్త్రం) అన్నారు (Halliday 1964: 302-307). రెండవదైన విషయ నిర్వహణ సంబంధి విభాగమే ప్రస్తుతం ఉద్దేశించిన అధ్యయన లక్ష్యం. విషయాన్ని చెప్పే విధానంలో భాషను (అంటే శబ్దార్థాలను) రచయిత/త్రులు ఎట్లా ఉపయోగించుకున్నారు అనేది ఉపవిభాగం కాగా, ఆ విషయాన్ని నిర్వహించిన తీరు రెండవ ఉపవిభాగం అవుతుంది. ప్రస్తుతం ఈ వ్యాసంలో ప్రస్తావిస్తున్న అంశం ఆధునిక కథానికలలో విషయ నిర్వహణకు సంబంధించినది. కథన పద్ధతితో రచయిత/త్రులు అనుసరించే వ్యూహాలు (Strategies), తంత్రం (techinique) కథానికకు విశిష్టతను చేకూరుస్తాయి. కథన పద్ధతిలో ‘అగ్రీకరణం‘ (fore grounding) ఏ విధంగా చోటు చేసుకుంటుంది, అది (అగ్రీకరణం) ఆ కథన పద్ధతికి వైశిష్ట్యాన్ని సంతరించటంలో ఎటువంటి పాత్ర పోషిస్తుంది అనే అంశానికి మాత్రమే ఈ వ్యాసం పరిమితం అవుతుంది.
అగ్రీకరణం: అగ్రీకరణం అనేది భారతీయ ఆలంకారికులు చెప్పిన ‘వక్రత‘కు తుల్యం. సర్వసాధారణంగా చెప్పవలసిన పద్ధతి ఒక విధంగా ఉండగా చెప్పే పద్ధతి మరొక విధంగా ఉండటం ‘అగ్రీకరణం‘. అయితే, చెప్పవలసిన పద్ధతికీ చెప్పే పద్ధతికీ సంబంధం ఉంటుంది. చెప్పవలసిన దాన్ని వెనక్కు (back groundలో నేపథ్యంలో) ఉంచి దానికి సంబంధించినదే అయిన మరొక పద్ధతిని ముందుకు తేవటమే అగ్రీకరణం (fore grounding). ( అగ్రీకరణానికి సంబంధించిన మరిన్ని వివరాలకు దాని ప్రతిపాదకుడైన ముకరోవ్స్కీ వ్యాసం [Mukarovsky 1970:40-55], దాన్ని తెలుగులో వివరించిన ఈ వ్యాసకర్త వ్యాసం [రామనరసింహం 2005: 131-140] చూడవచ్చు.)
ఇప్పుడు, కథానికలలోని ఇతివృత్త నిర్వహణలో (కథనంలో) అగ్రీకరణం ఎట్లా పని చేస్తుందో, కథనంలో సరళతకూ, సంకీర్ణతకూ ఎట్లా కారణం అవుతుందో పరిశీలిద్దాం.
కథ కొన్ని ఘటనల సంపుటి అనుకుంటే, ఆ కథను మౌఖికంగా చెప్పేటప్పుడు ఆ ఘటనలను అవి జరిగిన కాలక్రమంలో చెప్పటం జరుగుతుంది. దీన్ని ఘటనాంశ క్రమం అందాం. ఘటనాంశ క్రమం అంటే ఘటనల కాలానుక్రమం (chronological order) అన్న మాట. ఆధునిక కథా రచయితలు ఘటనలను కాలానుక్రమంలో కథనం చేయరు. మార్చి చేస్తారు. ఎక్కడో మధ్యలో ఒక ఘటనతో కథను ఎత్తుకుంటారు. దాన్ని ‘ఎత్తుగడ (take – off point)’ అందాం. సాధారణమైన కాలానుక్రమంలోని మొదటి ఘటన ‘ఆరంభం‘ లేదా ‘ఆరంభ బిందువు‘ (starting point) అందాం. ఆధునిక కథానికలో ఎత్తుగడ ఆరంభ బిందువు కానక్కరలేదు. ఈ విధంగా రచయిత కథనం చేసిన ఘటనల క్రమాన్ని కథనాంశ క్రమం అందాం. కనుక సహజంగా చెప్పవలసిన క్రమం ఘటనాంశ క్రమం (ఘటనల కాలానుక్రమం) కాగా దాన్ని నేపథ్యంలో ఉంచి మరొక క్రమాన్ని అంటే కథనాంశ క్రమాన్ని ముందుకు తేవడం - అంటే అగ్రీకరణం చేయటం జరుగుతుంది. ఈ రెండు క్రమాలను పోల్చి చూపటం ద్వారా కథన పద్ధతిలోని సరళతనూ లేదా సంకీర్ణతనూ నిరూపించవచ్చు. ఈ నిరూపణకు ఈ వ్యాస కర్త ప్రతిపాదించిన అధ్యయన పద్ధతే ‘ఘటనాంశ కథనాంశాల ఉపరిన్యాసం (superposing of the chronological order of events and narrative events)’ (Ramanarasimham 1985).
ఈ పద్ధతిలో ‘కథలోని ఇతివృత్తాన్ని ఘటనలుగా విడగొట్టుకొని వాటిని కాలానుక్రమంలోనూ, కథనాంశ క్రమంలోనూ అమర్చుకొని ఆ రెండు క్రమాలనూ ఉపరిన్యాసం (superpose) చెయ్యటం జరుగుతుంది. దీనితో కథన క్రమంలోని అగ్రీకరణాన్ని, తద్వారా కథన పద్ధతిలోని సరళతనూ, సంకీర్ణతనూ హేతుబద్దంగా నిరూపించవచ్చు.’ (Ramanarasimham 1985).
ఈ విశ్లేషణలో ఉపయోగించే కొన్ని సాంకేతిక పదాలు:
1. ఘటన (event) : ఇతివృత్తంలో గుర్తించదగిన ముఖ్యమైన కథాంశం
2. ఘటనాంశ క్రమం (order of events) : కథలోని ఘటనల కాలానుక్రమం
3. కథనాంశ క్రమం (order of narrative events) : ఘటనలను రచయిత కథనం చేసిన క్రమం
4. ఆరంభం లేదా ఆరంభ బిందువు (starting point) : ఘటనాంశాలలో మొదటి ఘటన
5. ఎత్తుగడ (take of point) : కథనాంశాలలో మొదటి ఘటన. దీన్ని రచయిత మొదటి ఘటనగా చిత్రిస్తాడు.
6. పూర్వ ఘటన (antecedent) : ఎత్తుగడకు ముందు జరిగిన ఘటన
7. ఉత్తర ఘటన (subsequent event) : ఎత్తుగడకు తర్వాతి ఘటన
8. తిరోగమనం (backword moovement or flashback) : కథలోని ఒక ఘటన తర్వాత దాని కంటే కాలగతిలో ముందు జరిగిన ఘటనలను కథనం చెయ్యటం.
9. ముగింపు : కథనాంశాలలో చివరి ఘటన. చదవుట కొనసాగించు ‘కథన పద్ధతి : ఒక విశ్లేషణ పరికరం’
పాఠకుల అభిప్రాయాలు