కేశవాచారి రాసుకున్న ఒక కవిత : ఇన్నాళ్ళ నా అజ్ఞానం వర్షించిన కన్నీళ్ళతో….

ఓ ప్రభూ!

ఈ రోజు నీ పాదాలను కడుగుతున్నాను,

ఇన్నాళ్ళ నా అజ్ఞానం వర్షించిన కన్నీళ్ళతో….

నా స్వామీ!

నన్ను నీలో చేర్చుకోవూ!

నీ గుండెల నిండా అదుముకోవూ!

నీవు విహరిస్తున్న సత్యలోకపు ఛాయలకైనా నన్ను తీసుకెళ్ళవూ!!

ఈ అశాంతి జ్వలిత విశ్వం నుండి ప్రశాంతికై కలవరిస్తున్న అంధుడిని.

నీ అమృత వాక్కుల వెలుగుల బాటలోకి నన్నూ పయనింప చేయవూ!

ఓ యోధుడా!

నీ కళ్ళల్లో కాంతిని చూసాను.

ఎన్ని వెలుగులు విరజిమ్మితేనేం,

ఆ చుక్కలన్నీ నీ ముందు తల దించుకోలేదా!

విశ్వ మర్మమెరిగిన నీ నవ్వును చూసాను.

ఏ మోనాలిసా నా కళ్ళకు తట్టలేదే!

అది చిత్తరువైతేనేం,

ప్రాపంచిక వాంఛలతో నిండిపాపపు పనులెన్నో చేసిన

ఈ అపవిత్రపు చేతులతో నీ బుగ్గలను తాకాను,

అంతే!ఇన్నాళ్ళ నా మోసం,స్వార్థం,ద్వేషం,కుట్ర….

అన్నీ వేళ్ళతో సహా లాగేస్తున్నట్లు

ఒళ్ళు జలదరించిన అనుభవం ఎలా మరిచిపోగలను.

ఓ వీరుడా!

భయపడొద్దంటావ్.

ఓ గురువా!

బాధ్యతలన్నినా పైనే వేస్తావ్.

ఓ నిత్య ప్రేరకా!

నను నిరంతరం మేల్కొలుపుతుంటావ్.

ఓ యోగీ!

ధ్యానమే నీ జీవనయానమంటావ్.

ఓ మౌనీ!

నిశ్శబ్దమే బంగారమంటావ్.

వేలకోట్ల సంవత్సరాల నా సంస్కృతి శక్తులు

మూర్తీభవించిన ఓ సంపూర్ణ భారత యువకా!

నీవు నాడు దేశదేశాల్లోనాటిన నా భారత కీర్తి పతాక

నేటికీ విశ్వ వినీలాకాశంలోగర్వంగా రెపరెపలాడుతూనే వుంది.

విశ్వ మతాల సారాన్ని గ్రహించి,

దివ్యతేజస్సుతో ప్రకాశించిన ఓ ప్రవర్తకా!

నీవు నాడు ప్రతి భారత యువకుని గుండెల్లోనింపిన అమృత సందేశాలు

నేటికీ కడలి తరంగాలైఅనునిత్యం ఘోషిస్తూనే వున్నాయి.

ఓ మహాత్మా! మహితాత్మా!!

ఓ వ్యక్తీ!శక్తీ!!

ఓ నరేంద్రుడా! వివేకానందుడా!!

మళ్ళీ రావా!

నా సంస్కృతి గొప్పదనాన్నిఈ విశ్వ జనులందరికీ చాటడానికి.

మళ్ళీ రావా!

నా సంస్కృతి వృక్షాన్నిఈ చెదలు బారినుండి రక్షించడానికి.

అందుకే నా దైవమా!

ఈ రోజు నీ పాదాలను కడుగుతున్నాను

ఇన్నాళ్ళ నా అజ్ఞానం వర్షించిన కన్నీళ్ళతో….“

వడ్లూరి కేశవాచారి ఫోటో

కేశవాచారి … పూర్తి పేరు వడ్లూరి కేశవాచారి. ఈ రోజు హఠాత్తుగా అతను ఆత్మ హత్య చేసుకున్నాడని ఇప్పుడే ఫోను వచ్చింది.

కేశవాచారి తెలుగు బ్లాగులోకానికి తక్కువ సమయంలోనే ఎక్కువ పరిచయమై అనేక వ్యాఖ్యల ద్వారా వివాదాస్పదుడయ్యాడు. అతడు వీర తెలంగాణా వాది. తెలంగాణా గురించి ఎవరైనా ఏమైనా అంటే తట్టుకోలేక పోయేవాడు. అతడు నాతెలంగాణ ( http://natelangana.blogspot.com/, ) బడి పిల్లగాడు naakavitvam/నా కవిత్వం నా తెలంగాణా వడ్లూరి కేశవా చారి మా ఊరు మంథని సాహితి (http://keshavachary.wordpress.com/ మొదలైన బ్లాగులు రాసుకున్నాడు.

కేశవాచారి సృష్టించుకున్న బ్లాగు ” బడిపిల్లగాడు “

మీరు సహకరిస్తే ఒక వెబ్ మాగ్జైన్‌ ని కూడా నడిపుతానన్నాడు. సరేనని నా కంప్యూటర్ నిచ్చి సహకరించాను. దానికి తెలుగుసాహిత్య వేదిక అని పేరు పెడితే బాగుంటుందని సూచించాను. ఎందుకంటే దానిలో సాహిత్యమే ప్రధానం కావాలని సూచించాను. అలాంటిదే అన అభిప్రాయం అని కూడా అన్నాడు. అలాగే కొన్నాళ్ళు దాన్ని నడిపాడు. చాలా మంచి పేరు వచ్చింది. ఈలోగా తన ప్రేమాయణంలో మునిగిపోయి అనేక విషయాలను విస్మరించినట్లే తెలుగు సాహిత్య వేదికనూ పట్టించుకోలేదు. సరే చదువులో పడ్డాడని సంతోషించాను.

కేశావాచారి కొన్నాళ్ళు ఎంతో అంకిత భావంతో నడిపిన తెలుగుసాహిత్య వేదిక వెబ్ మాగ్ జైన్‌ ముఖ చిత్రం

కేశవాచారి…

సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలో ఎం.ఏ., తెలుగు చదివి, ప్రస్తుతం ఎం.ఫిల్ చేస్తున్నాడు.

అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం ద్వారా బి.ఏ పూర్తి చేసి సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ ఎం.ఏ., తెలుగు ఎంట్రెన్స్‌లోనూ, ఎం.ఫిల్ ఎంట్రెన్స్‌లోనూ ఫస్ఠ్ ర్యాంక్‌ సాధించాడు. కానీ ఎప్పుడూ మార్క్సు గురించి పెద్దగా పటించుకొనేవాడు కాదు.

ఈలోగా ఓ అమ్మాయి ప్రేమలో పడ్డాడు. మొదట్లో ఆ అమ్మాయి ఇతను లేకుండా జీవించలేనని చెప్పిందట. “అయితే నాకోసం నువ్వు ఎం.ఫిల్ రాయకుండా ఉండు చూద్దాం“ అన్నాడట. ఆమె అలాగే చేసింది. ఇలా చాలా విషయాల్లో నమ్మకం కలిగించిందట. ఇద్దరూ పెళ్ళి చేసుకోవాలనుకున్నారు. అయితే కులాలు అడ్డు వచ్చాయి. దానితో ఆ ప్రయత్నం అక్కడితో ఆగిపోలేదు. తర్వాత ఇతనూ ఆ అమ్మాయి కలిసి ఒక ప్రైవేటు టీ.వి.చానల్‌ లో ట్రైనీస్‌ గా చేరారట. అక్కడ ఆమె అనేక మందితో పరిచయం పెంచుకొని ఇతనిని నిర్లక్ష్యం చేయడాన్ని తట్టుకోలేక ఒకసారి యూనివర్సిటీ కాంపస్ లోనే ఆత్మహత్య ప్రయత్నం చేశాడు. కానీ, విద్యార్ధుల వెంటనే ఆదుకొని కేర్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్ళి బతికించారు.

ఇవన్నీ నాకు చెప్పాడు. నాదగ్గరే అతను రీసెర్చ్ చేయడంతో నాదగ్గర కొన్ని విషయాలు చెప్పేవాడు. ఓ టీ.వీ. లో ట్రైనీగా చేరినా ఆర్కుట్ లో కనిపిస్తుండేవాడు. ఈ మధ్య నే నాదగ్గరకొచ్చి కొత్తగా వీడియో సెల్ కొనుక్కునానని చూపి నా ఫోటో తీసుకుంటానని అన్నాడు. దాన్ని తన ఆర్కుట్ లో కూడా పెట్టుకున్నాడు.

కేశవ్ ఆర్కుట్ పేజీ.

ఇక ఇటువంటి వాటి జోలికి వెళ్ళకుండా మళ్ళీ రీసెర్చ్ చేసుకుంటానని అన్నాడు. ‘తెలివైన విద్యార్ధిని ఏ యూనివర్సిటీ వదులుకుంటుంది. వీలైతే జె ఆర్ ఎఫ్ కూడా సాధించి మళ్ళీ డాక్టరేట్ లో చేర‘మని చెప్పాను. చాలా సంతోషించాడు. “జెఆరెఫ్ కి ప్రిపేర్ అవుతున్నాను. పైగా జూనియర్ లెక్చరర్ ఉద్యోగాలు కూడా ప్రకటించారు కదా చదువుకుంటా“నని అన్నాడు. ఈ మధ్యనే యూనివర్సిటీ ఫెలోషిప్ కి కూడా సంతకం పెట్టాను. ఇంతలోనే ఇలాంటి వార్త రావడం చాలా బాధాకరంగా ఉంది.

కేశవ్ నన్నింత మోసం చేస్తావా…

మీరు నాకో రీసెర్చ్ గైడ్ మాత్రమే కాదు

నా జీవితానికే గైడ్ అన్నావే...

మీ తో గడిపితే ఏదో సాధించాలనే వాడివే

మీతో ఉంటే నా బాధలన్నీ చెప్పుకొని ఏడ్వాలనుంటుందన్నావే…

“మీరు నాకో నాన్న, మీరు నాకో అన్న …. మీరు నాకో గొప్పు ఫిలాసఫర్ …

నాకిప్పుడే ఒంటరితనమూ లేద“న్నావే…

మరిప్పుడు నేను … ఇలాంటి మాటలెవరినోటి నుండి వినాలి …

రైలు కింద పడిపోయేటంత కష్టమేమొచ్చింది నాయనా,,,, కేశ వా…

నేను కనబడలేదా…

మనం మాట్లాడుకొనే ఒక్క మాటా గుర్తుకి రాలేదా…

ఏమై పోయావు.., ఎలా వెళ్ళిపోయావు… ఇప్పుడా కంప్యూటర్ ఎలా ఆన్‌ చేయమంటావు

ఎటెల్లి పోయావు

ఎక్కడని వెతకను …
ఎప్పుడో ఒకప్పుడు నువ్వే
నా గురించి రాస్తావను కుంటే …

నీ గురించే నేనే రాయాల్సొచ్చిందే…

ఎంతమోసం చేశావ్ కేశవ్ …

చెప్పకుండానే … ఎటో వెళ్ళిపోయావ్………

అతని మరణానికి సంతాప సూచకంగా అశృనయనాలతో నా బ్లాగును కొన్నాళ్ళు మూసేస్తున్నాను.

–దార్ల వెంకటేశ్వరరావు

“తెలుగు వ్యాకరణములు – పునస్సమీక్ష” అన్న అంశంపై హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం, తెలుగు శాఖ వారు నిర్వహిస్తున్న రెండు రోజుల జాతీయ సదస్సు (సెప్టెంబరు 12,13 తేదీలలో) ఈ రోజు ఉదయం 11.30 ని.లకు ప్రముఖుల సమక్షంలో, ఉత్సాహభరిత వాతావరణంలో ప్రారంభమయింది.

ఈ సదస్సు ప్రారంబోత్సవ సభకు ప్రపంచ ప్రసిద్ధిగాంచిన భాషా శాస్త్రవేత్త, పూర్వాశ్రమంలో ఉప కులపతి అయిన ఆచార్య భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తిగారు ముఖ్య అతిథిగా విచ్చేసారు. హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖాధిపతి ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మంగారు సభాధ్యక్షత వహించారు.

ఈ జాతీయ సదస్సు నిర్వాహకులలో ఒకరిగా వ్యవహరిస్తున్న డా. రేమిల్ల వెంకట రామకృష్ణ శాస్త్రిగారు మాట్లాడుతూ — తెలుగులో నన్నయ కాలం నుండి నేటి వరకు ఎన్నో వ్యాకరణాలు వచ్చాయనీ, అయితే, వాటికి సంబంధించిన విశేషాంశాల గురించే కాకుండా, ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో మారిన/మారుతున్న నేటి భాషకు అనుగుణంగా ఎలాంటి ఆధునిక వ్యాకరణాలు రావాలన్న విషయాన్ని కూడా చర్చకు పెట్టాలనుకోవడం ఈ సదస్సు ముఖ్యోద్దేశ్యం అన్నారు.

ముఖ్య అతిథిగా విచ్చేసిన ఆచార్య భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తిగారు తమ ప్రసంగం మొదట్లో హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయానికి తనకు గల అనుబంధాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ తాను ఉప కులపతి (వైస్ చాన్స్ లర్)గా పని చేసిన నాటికి, నేటికీ యూనివర్సిటీ ఎంతో మార్పు చెందిందన్నారు.

వ్యాకరణాల గురించి మాట్లాడుతూ -  సంప్రదాయ వ్యాకరణాలన్నింటినీ చదివాననీ, వ్యాకరణాలపై ఆసక్తి పెరగడానికి తన గురువుగారే కారణమనీ, తన గురువుగారయిన దువ్వూరి వెంకట రమణ శాస్త్రిగారు వ్యాకరణ పాఠాన్ని కూడా కావ్య పాఠంలా చెప్పేవారని ఈ సందర్భంగా గుర్తు చేసుకున్నారు. అయితే, భాషా శాస్త్రం చదువుకున్నాక వ్యాకరణాలపై అంతవరకూ ఉన్న దృష్టి కోణం మారిందని చెప్పారు.

ప్రాచీనుల, ఆధునికుల దృష్టికోణాలలో వ్యాకరణ ప్రయోజనాన్ని వివరిస్తూ —

ప్రాచీనుల దృష్టిలో వ్యాకరణ ప్రయోజనం కావ్యభాషలో సాధు,అసాధు ప్రయోగాలను నిర్ణయిచడానికి, భాషలో ఉచ్చారణ దోషాలను నివారించడానికి పరిమితమైందన్నారు. ఈ సందర్భంగా వ్యాకరణ ప్రయోజనాన్ని గురించి తెలిపే ఒక చక్కని శ్లోకాన్ని ఉదహరించారు.

యద్యపి బహునాధీషే తథాపి పఠపుత్ర వ్యాకరణం

స్వజనః శ్వజనః మాభూత్ సకలం శకలం సకృత్ శకృత్    

(భావం: నాయనా నీవు శాస్త్రాలు, వేదాలు నేర్వకున్నా మానె కానీ, వ్యాకరణం నేర్చుకో! ఎందుకంటే స్వజన (మన వాళ్ళు) అన్న శబ్దాన్ని శ్వజన (కుక్కలు) అనకుండా, సకలం (సర్వం) అన్న శబ్దాన్ని శకలం (ముక్క/లు) అని పలకకుండా, సకృత్ (మంచి పని) అన్న శబ్దాన్ని శకృత్ (మలం) అని  పలకకుండా ఉండడానికి – అని ఒక తండ్రి తన కుమారునికి చెబుతున్నాడు.)

చిన్నయసూరి కాలానికి కావ్య భాషలో వ్యావహారికం వచ్చినా ఆయన కేవలం కవిత్రయ ప్రయోగాలనే తన వ్యాకరణానికి ప్రమాణాలుగా స్వీకరించాడన్నారు. వీరి కాలం వరకూ (ప్రాచీనుల దృష్టిలో) వ్యాకరణం అంటే ఒక భాషను ఎలా వ్యవహరించాలో తెలుపుతూ రాయబడిన  కొన్ని నియమాల గ్రంథమనీ, అంటే  ఇలా రాస్తేనే వ్యాకరణం అనే అభిప్రాయం ఉండేదన్నారు.

ఆధునికుల దృష్టిలో – ఒక భాషకు రాస్తేనే వ్యాకరణం అనడం సరికాదనీ, మాతృభాషా వ్యవహర్తకు భాషకు సంబంధించిన నియమాలు అంతర్గతంగా తెలిసి ఉంటాయనీ, బాల్యంలోనే  పరిశీలన వల్ల ఇది సాధ్యమవుతుందనీ, ఎంచేతనంటే భాష అంటేనే నియమం, నియతి కలిగి ఉండేది కనుక… అన్నారు. దీనినే  చేకూరి రామారావుగారు ‘గుప్త వ్యాకరణం’ అన్నారని చెప్పారు.

మాతృభాషలో మాట్లాడుతున్నవాడు పండితుడయినా, పామరుడయినా, ఏ ప్రాంతం వాడయినా (మాండలికాలు), ఎవరయినా సరే వాడు పలికే వాక్యం వ్యాకరణ విరుద్ధం కాదని చెప్పారు. ఇక వ్యాకరణాలు చదవడం ఆ వ్యాకర్త ఉద్దేశించినవేమిటో తెలుకోవడానికే అయిఉండాలన్నారు.

సభాధ్యక్షత వహించిన ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం గారు మాట్లాడుతూ ముఖ్య అతిథి ప్రసంగంలోని కొన్ని విశేషాంశాలపై తమ అభిప్రాయాల్ని వెలిబుచ్చారు. పరిశోధక విద్యార్థులు ఎక్కువ సంఖ్యలో పత్ర సమర్పణ చేయడానికి ఉత్సాహం చూపించడాన్ని హర్షించదగ్గ విషయమని చెప్పారు. ఈ సందర్భంగా వీరు మాట్లాడుతూ — జాతీయ సదస్సు అనుకున్న సమయం కంటే కాస్త  ఆలస్యంగా ప్రారంభమవడానికి “మార్గాలు” కారణమని, ఈ మధ్య కాలంలో భాగ్యనగర మార్గాలు “దుర్మార్గాలు” కావడంతో  ప్రయాణాలు అనుమానాస్పదాలయ్యాయనడంతో సభలో నవ్వులు కురిసాయి. వీరి ప్రసంగం ఆద్యంతం చమత్కారయుతంగా సాగింది.

భోజన విరామానంతరం  ఆచార్య నడుపల్లి శ్రీరామ రాజు గారి అధ్యక్షతన జరిగిన పత్ర సమర్పణ కార్యక్రమంలో అమరేశ్వరం రాజేశ్వర శర్మ, ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్య, ఆచార్య సుమతీ నరేంద్ర, ఆచార్య ఉషాదేవి, డా. సంగంబొట్ల నరసయ్య, చుండూరు మాణిక్యం, జాడ సీతాపతి, శ్యామలాంబ తమ పత్ర సమర్పణ చేశారు.

ఈ జాతీయ సదస్సులో  రెండవ రోజు  మరిన్ని పత్ర సమర్పణలు జరగనున్నాయి.

(హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం పరిశోధక విద్యార్థి కేశవాచారిగారి నివేదిక)

                               - తెలుగు సాహిత్య వేదిక

గుండె ఒక్కసారిగా తడిసి ముద్దవుతుంది.
వంటి మీద వెంట్రుకలకి కూడా దేశభక్తి ఉందేమో
దేశం పేరు చెప్పగానే నిక్కపొడుచుకొని మరీ
వందనాలర్పిస్తున్నాయి.
కళ్ళు రెండూ కన్నీటి బిందువులవుతున్నాయి.
జెండాకర్ర పతాకని మోస్తున్నట్లు
కన్నీటి చారిక బుగ్గపై నిలబడి కళ్ళని మోస్తూ
రెప్పల ముడిలాగినప్పుడల్లా
అశ్రు బిందువుల్ని పువ్వుల్లా జలజలా రాలుస్తున్నాయి.
నిన్న – నన్ను ధన్య జీవిలా నిలబెట్టిన ఈ నేల
తమ స్వేద బిందువులతో స్వాతంత్ర్యపు పాదుల్ని
తడిపిన త్యాగధనుల్ని కన్న ఈ నేల
నాదేనన్న భావం రాగానే శరీరం మొత్తం
ప్రకంపనల పరవళ్ళతో పులకరించిపోతుంది.
దేశంలోని మట్టి మొత్తాన్ని
నలుగు పిండిలా పులుముకోవాలన్నదే తపన.
ప్రకృతి మొత్తాన్ని గాఢ పరిష్వంగం చేసి
గుండెల్లో నిలుపుకోవాలన్నదే ఆవేశం.
అవని ప్రేమ అణువణువునా పులకరించడం కన్నా
ఒక భారతీయునికి ఇంకేం కావాలి.

తొమ్మిది నెలలు నిండక ముందే
ప్రపంచంలోపడిన సంబరంతో
సంకని సంచి తగిలించిన మరుక్షణమే
నా చేతిలో…
పిచ్చుకకు రాబందు రెక్కలొచ్చిన సమాచారం
నమ్మకం నరకబడుతున్నట్లు
నీకు రెక్కలెలా వచ్చాయి
చందమామని వదలి ఉండలేనని
ఒట్టేసుకున్న వెన్నెల
ఏ సూర్య కిరణస్నానంలోనో వెలిసిపోయి 
శుక్లపక్షాన్నంతా కృష్ణపక్షానికిచ్చేసిందో
చంద్రునికింక ప్రతిరాత్రీ కాళరాత్రే!
వెన్నెల్ని పున్నమిరాత్రుల్నీ చేసి విహరించటం
పచ్చని బీడుల్లో జల్లులన్నీ తొలకరి చినుకులుగా
మార్చుకొని గంతులేయటం
కాగితాల పడవల్లో కలల్ని సాగనంపటం  
నీ అందెల రవళే నా ఓంకారనాదసుప్రభాతాలుగా విన్నక్షణాలు…
ఇక ఇవన్నీ
హృదయ పేటిక చివరి అరలో చాచుకున్న
చిన్ననాటి ఫోటోలయిపోవలసిందేనా?
ఏమని చెప్పనీ పిచ్చి చకోరపక్షికి?
కాగడాలు ఆరిపోకుండా
చమురు తేవటానికే
ఆఘమేఘాలమీద ఆ దేశానికి పోయావని చెప్పనా?
అదేమీ కాదు… అల్లుకొనే లతకీ
ఎన్నాళ్ళకీ పందిరి కాలేకపోయిన
అసమర్థుడిపట్ల అసహనమని చెప్పనా?
కాదు కాదు…
నీకామ మోక్ష ధర్మంఇప్పుడిప్పుడే
అర్థమవుతుంది
పవిత్రప్రేమను కూడా
అంతర్జాతీయ మార్కెట్
ఏ బలహీనతతోనో లోబరిచేసుకుంది కదూ! 
నువ్వు నుదుటి మీద కుంకమ బొట్టుపెట్టుకొనేటప్పుడు
అద్దంలో చూసుకోవద్దు
అధరామృత స్మృతి
విషబిందువై తాకిన తొలగని మచ్చేదో గుర్తొస్తుంది!

మూతబడని ఈ మూగదృశ్యాన్ని
తొలివేదనకే రాలిన మూత్యాల గుసగుసల్ని
ఏనాడైనాఇంటర్ నెట్ నుంచైనా తీసుకొని ధరించే వీలుందా?
పోన్లే…
కనీసం పోయేముందైనా
నీకనుకొలికి కోటి కాంతుల్లో
ఓ కిరణాన్నైనా విదల్చలేకపోయావా
దానితోనేపవిత్ర సైనైడ్ కౌగిలిలో మిగిలిపోయుండేవాడ్ని!!

సీ: పరదేశ సంస్కృతుల్ పసి మొగ్గవలె నుండ 
             పువ్వువైతివి నీవు పుట్టగానె 
     గంగవాణి సిందుత్తుంగ తరంగాన
             తొంగి చూస్తివి నీవు తొల్లినాట 
     అజ్ఞాన తామసిన్ అణచివేస్తివి నీవు
             వేదకిరణముల వెలికి తీసి
     శాంతి అహింసల సందేశములనిచ్చి
             జీవితం కర్థము చెప్పినావు

ఆ.వె: ధీర వీర శూర తేజోవిరాజుల
        గన్న నీ చరితము కలికితమ్ము
        విశ్వమదిరి పడగ వేనోళ్ళ పొగడెద
        బహువిధముగ నిన్ను భరతమాత

సీ: మంచు కొండయు నీకు మణికిరీటముగాను
            భాసించె శిరమున భరతమాత
     మణికిరీటపు కాంతి మహాసాగరమైన
            సింధు నదిగమారి సిందులేసె
     గంగయమున నదుల్ కంఠాభరణముగ
            మెడలో జిగెల్ మని మెరయుచుండె
     భాసించె నడుమున వడ్డాణమువలెను
            తపతి మహానర్మదాది నదులు

తే.గీ: తుంగ గోదారి కృష్ణలుత్తుంగ యలలు
       పాదములకును యందెలై పాటపాడె
       పెన్న కావేరి నదులేమొ మెల్లగాను
       కడిగి వెళ్ళుచునుండెను కాళ్ళధూళి

        ఉవ్వెత్తున ఎగసిన కెరటంలాంటి చైతన్యంతో సాగిన భారత స్వాంతంత్ర్యోద్యమంలో అదే స్పూర్తితో ఆంధ్రులు పోరాడారు. నిండైన దేశ భక్తి అందించిన కొత్త ఊపిరి పోసుకొని తెలుగు కవులు శంఖారావాన్ని పూరించారు. వివిధ ప్రక్రియలను వాహికలుగా చేసుకొని రచనలు చేసి ఉద్యమానికి ప్రేరకులయ్యారు. ప్రజలను దేశం కోసం పాటుపడే విధంగా తయారు చేయడం కోసం, దేశ భక్తిని నూరిపోసేందుకు కవుల కలాలు జోరుగా సాగాయి.

         జాతీయోద్యమ కవిత్వాన్ని పుష్కలంగా రచించిన కవి రాయప్రోలు సుబ్బారావు “నాదు జాతి, నాదు దేశము, నాదు భాష అను అహంకార దర్శనమందు” అని ప్రబోధిస్తూ జాత్యభిమానం, దేశాభిమానం, భాషాభిమానం ప్రతి ఒక్కరికీ నరనరాల్లో జీర్ణించుకుపోయేలా సృజన చేశారు. ఈ స్పృహ తెలుగు సాహిత్యంలో ఆధునిక కాలం నుండే వచ్చింది. అంతకు ముందు సాహిత్యంలో ఈ స్పృహ ఉన్నప్పటికీ దాని లక్ష్యం, పరిధి వేరు. గురజాడ అప్పారావుగారి దేశభక్తి గేయం మొదలుకొని ఈ అభిమాన త్రయాన్ని బోధించే సాహిత్యమంతా ఒక ఉద్యమ స్ఫూర్తితో, చైతన్య దీప్తితో, సంస్కరణాత్మకమూ, ప్రబోధాత్మకమూ అయిన గమ్యం వైపే సాగింది. ఈ నేపథ్యం గల సాహిత్యంలో రాయప్రోలు వారు చెప్పిన మూడు అభిమానాలను స్పృశించడమే ఈ వ్యాసోద్దేశ్యం.

         1905లో జరిగిన బెంగాల్ విభజన దేశంలో జాతీయోద్యమ స్ఫూర్తి మిన్నంటేందుకు దోహదం చేసింది. ఈ సంఘటన ఒక్క వంగదేశాన్నే కాక దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాల ప్రజలనూ చైతన్య పరిచింది. బిపిన్ చంద్రపాల్ ఆంధ్రదేశంలో పర్యటించి వివిధ ప్రాంతాలలో ఉపన్యసించారు. రాజమహేంద్రవరంలో వారి ఉపన్యాసం విని ఉత్తేజితులైన చిలకమర్తి వారు రాసిన “భరత ఖండంబు చక్కని పాడియావు” అనే పద్యంలో హిందువులను పీడిస్తున్న ఆంగ్లేయులను విమర్శిస్తూ మొట్టమొదటిసారిగా “నాదు జాతి” అనే అభిమానాన్ని ప్రకటించారు. తన జాతి కోసం చెరసాల పాలైన జాతీయ నాయకులను దైవ స్వరూపులుగా భావించి, వారి త్యాగాన్ని కీర్తిస్తూ ప్రజలలో త్యాగ నిరతిని, దేశభక్తిని పెంపొందింపజేసే రచనలు చేశారు.
“చెరసాలల్ పృథు చంద్రశాలలె యగున్, చేదోయి గీలించు న
య్యర దండల్ విరిదండలయ్యెడును, హేయంబైన చోడంబలే
పరమాన్నంబగు, మోటుకంబళులు దాల్పన్ పట్టు సెల్లాలగున్
స్థిరుడై యే నరుడాత్మ దేశమును భక్తింగొల్చు నవ్వానికిన్”

       జాతి ఔన్నత్యం, పురా వైభవం, జాతీయోద్యమ నేతల దేశభక్తి, జెండా, రాట్నం వంటివన్నీ కవితా వస్తువులే. ప్రతి పదంలోనూ జాతిని ఉత్తేజపరచి, సంఘటితం చేసి ఒక మహత్తర శక్తిగా తయారు కావాలన్న ఆశయం కవితా రూపమైంది. రాయప్రోలు, విశ్వనాథ, కొడాలి, జాషువా, తుమ్మల ఆంధ్ర జాతిపై అభిమానాన్ని ప్రకటించినవారే.
“అవమానమేలరా! అనుమానమేలరా! భారతీయుడనంచు భక్తితో పాడ”
“లేరురా మనవంటి వీరులింకెందు”
“ఏ పూర్వ పుణ్యమో ఏ యోగ బలమో జనియించినాడవీ స్వర్గ ఖండమున” అనే రాయప్రోలు గీతాలు భారత జాతిపై వారికి కల అభిమానానికి నిదర్శనాలు. తమ్ముడా గేయంలో రాయప్రోలు కీర్తించిన జాతి ఔన్నత్యం ప్రజలను ఉత్తేజితులను చేసింది. దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారి ప్రబోధ శంఖం, స్వాతంత్ర్య రథం గేయాలలో జాత్యభిమానం, తెల్లవారి ఆధిక్యంపై నిరసన కనిపిస్తాయి.

         జాతి సౌభాగ్యమే తన లక్ష్యమంటూ సాగిన గాంధీజీని ఆదర్శంగా, మహాత్ముని తెలుగు కవులు వర్ణించారు. గేయాలలో, కావ్యాలలో కీర్తించారు. బసవరాజు అప్పారావుగారు ‘కొల్లాయి కట్టితేనేమి’, ‘వేణునాదం’, ‘స్వరాజ్య లక్ష్మి పెండ్లి’, ‘గాంధీ ప్రభ’ మొదలైన గేయాలలో గాంధీ మహాత్ముని కీర్తించారు. గాంధీని రామునిగా, అల్లాగా, క్రీస్తుగా చిత్రించి అన్ని మతాలవారికీ గాంధీ చెందేటట్లు నాయకునిగా భావింపజేశారు. ఈ స్ఫూర్తితో గాంధీపై భజనలు, కీర్తనలు, మంగళ హారతులు, హరికథలు, బుర్రకథలు వెలిశాయంటే మన తెలుగు కవులకు జాతిని ఉద్ధరించే  నాయకుల పట్ల, జాతి పట్ల గల అపారమైన అభిమానమే ప్రస్ఫుటమౌతోంది.

        విదేశీ వస్తు బహిష్కరణలో కవుల ఆత్మలలో గిరగిరా తిరిగింది రాట్నం. “తిప్పవే రాట్నమా దేశ చక్రంబు, విప్పవే రాట్నమా విజయకేతనము” అని దువ్వూరి రాట్నపు పాట రాశారు. దేశంలోని నదులు, కొండలు, విద్యాలయాలు, మతాలు, సంస్కృతి గొప్ప గొప్ప రాజులు, వీరులు, ధీరులు తెలుగు కవుల కలాలనుండి ఉద్యమ స్ఫుర్తి కోసం ఉరికిన కవితా వస్తువులు. గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ ‘స్వరాజ్య గీతాలు’, ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ ‘భావ తరంగాలు’, దుగ్గిరాల గోపాల కృష్ణయ్య ‘రాంభజన కీర్తనలు’ కొండపల్లి జగన్నాథదాసు ‘స్వరాజ్య నవనీతము’ జాతీయ స్ఫూర్తినిచ్చాయి. గడియారం వారి ‘శివభారతం’, రాజశేఖర శతావధాని వారి ‘రాణా ప్రతాపసింహ చరిత్ర’ భారత జాతీయత వాసనా మాత్రంగా గలవే. దువ్వూరి ‘ద్రౌపదీ సందేశం’, చామర్తి రాజశేఖరరావు గారి ‘పాంచాలీ స్వాంతనము’ కావ్యాలలో పాత్రలు పౌరాణికాలే అయినా జాతీయోద్యమం కోసం కొత్త స్వరూపాల్ని సంతరించుకున్నాయి.

(రెండవ భాగం చదవండి)

          జాతీయోద్యమానికి సమాంతరంగా ఆంధ్రోద్యమం కూడా స్ఫూర్తినివ్వడానికి ఆంధ్రదేశంలో ఏర్పడిన పరిస్థితుల కారణంగా ఆంధ్రుల ఔన్నత్య పతాకలు పైకి లేచాయి. ఆంధ్ర చరిత్ర, సంస్కృతి, శౌర్యప్రతాపాలు, వర్తక వాణిజ్యాలు, కళలు, కట్టడాలు మొదలైనవన్నీ చిత్రింపబడ్డాయి. గతంలో ఆంధ్రులు సాధించిన విజయాలు, పురా వైభవాలను కీర్తిస్తూ, ప్రస్తుత పరిస్థితులకు సమన్వయం చేస్తూ గత వైభవమనే చూరు కింద నిలబడి చుక్కల్ని లెక్కపెట్టే నైజాన్ని నిరసించారు. పునరుద్ధరణ, పునరుజ్జీవం కోసం కొత్త గొంతుల్ని విప్పారు. దీనికి శ్రీకారం చుట్టింది రాయప్రోలు వారే అయినా వారికంటే ముందు 1914లో గడ్డము కొండారెడ్డి, 1916లో మండపాక పార్వతీశ్వర శాస్త్రి, గాదె జగన్నాథస్వామి, తిరుపతి వేంకట కవులు తత్కాలీన ఆంధ్రదేశ దుస్థితిని, తదుద్ధరణ కోసం చేపట్టవలసిన కర్తవ్యాన్ని ప్రస్తావించారు.

          ఆంధ్రుల కీర్తి, ప్రతాపాగ్ని, తెలుగు వాణి రాయప్రోలు కవిత్వంలో కీర్తింపబడ్డాయి. రాయప్రోలు వారి కవిత్వంలో జాత్యభిమానం, దేశాభిమానం, భాషాభిమానం ముప్పేటలుగా పెనవేసుకున్న దేశభక్తితో జాతికి కొత్తగా జవసత్వాలనందించాయి.
         “అమరావతీ పట్టణమున బౌద్ధులు విశ్వవిద్యాలయములు స్థాపించునాడు” అంటూ గత వైభవాన్ని; “సిరులు పొంగిన జీవగడ్డలు, పాలు పాఱిన భాగ్యసీమయి వ్రాలినది ఈ భరత ఖండంబున భక్తి పాడర తమ్ముడా! దేశగర్వము దీప్తి చెందగ దేశ చరితము తేజరిల్లగ దేశమరసిన ధీర పురుషుల తెలసి పాడర తమ్ముడా!” అంటూ దేశౌన్నత్యాన్ని చెప్తూ దేశ భక్తిని ఆవిష్కరించారు. భారత దేశం, తెలుగు దేశం, తెలుగు నేల, తెలుగు కత్తి, తెలుగు శిలలు, కోటలు, పట్టణాలు, బురుజులు, ఆచార్యులు, విశ్వవిద్యాలయాలు, మహర్షులు, మత ప్రవక్తల గుణకీర్తనలు ఈ నేపథ్యంలో వచ్చిన రచనలలో కనిపిస్తాయి. తెలుగునాట గల వర్ణాలు, స్త్రీ పురుషుల సౌందర్య ప్రస్తావనలు, శౌర్య ప్రస్తావనలు, కళలు, అభిరుచులు, సంస్కృతీ విశేషాలు, చేసిన దానాలు, ఏలిన ఊళ్ళు, క్షేత్రాలు, ఆంధ్ర రాజుల పాలనలు, చారిత్రక పురుషుల వీరోచిత కృత్యాలు అన్నింటినీ తవ్వితీసి పాఠకులకు చైతన్యాన్ని దీపింపజేసిన కావ్యాలు, గేయాలు దేశభిమానాన్ని ప్రకటిస్తున్నాయి. వీటిలో రాయప్రోలు ‘ఆంధ్రావళి’ విశ్వనాథ ‘ఆంధ్ర ప్రశస్తి’, ‘ఆంధ్ర పౌరుషం’, తుమ్మల ‘రాష్ట్ర గానం’, గంటిజోగి సోమయాజి ‘రామచంద్రుని హంపీయాత్ర’, జాషువా ఖండకావ్యాలు, ‘ముంతాజ్ మహల్’, కొడాలి ‘హంపీ క్షేత్రము’, పుట్టపర్తి ‘పెనుగొండ లక్ష్మి’, ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రి ‘దక్షారామం’ శ్రీనివాస సోదరుల ‘ఓరుగల్లు కోట’ ప్రసిద్ధాలు.

“శిలలు ద్రవించి యేడ్చినవి జీర్ణములైనవి తుంగభద్రలో
పలి గుడి గోపురంబులు, సభాస్థలులైనవి కొండముచ్చు గుం
పులకు, చరిత్రలో మునిగిపోయినదాంధ్ర వసుంధరాధిపో
జ్జ్వల విజయ ప్రతాపరభసంబొక స్వప్న కథా విశేషమై” అని కొడాలి వారు గత వైభవం, నేటి దుస్థితిని అశ్రుపూరకంగా ప్రకటించారు. “రావోయీ అదునాతనాంధ్ర సుకుమారా! రమ్ము” అంటూ క్షేత్ర వైభవంలోనికి పాఠకుణ్ణి సాదరంగా ఆహ్వానిస్తూ ఇంద్రగంటి క్షేత్ర ప్రశస్తికల దక్షారామ కృతి రచించారు. తన 12వ యేటనే ‘పెనుగొండ లక్ష్మి’ని దర్శించి హృదయోద్వేగంతో ఆవిష్కరించిన పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు తెనుగు ఢంకాలు మ్రోగిన దివ్యభూమిని కొనియాడారు.  విశ్వనాథ సత్యనారాయణ -
“గోదావరీ పావనోదార వా: పూర
          మఖిల భారతము మాదన్న నాడు
తుంగభద్రా సముత్తుంగ గానము తోడ
          కవుల గానము శ్రుతిగలయు నాడు
పెన్నానదీ సముత్పన్న కైరవదళ శ్రేణిలో
         శ్రేణిలో తెనుగు వాసించు నాడు
కృష్ణా తరంగ నిర్ణిద్ర గానము తోడ
         శిల్పమ్ము తొలిపూజ సేయునాడు

అక్షర జ్ఞానమెరుగదో ఆంధ్రజాతి
విమల కృష్ణానదీ సైకతముల యందు
కోకిలపు బాట పిచ్చుక గూండ్లు కట్టి
నేర్పుకొన్నది పూర్ణిమా నిశలయందు”

అంటూ విశ్వవీధిన వినుతికెక్కిన భారతీయ కీర్తిని, కళా వైభవాన్ని వర్ణించారు. జాషువా ‘పచ్చిబాలెంతరాలు మా భరతమాత, మాతలకు మాత సకల సంపత్సమేత’ అని దేశాన్ని తల్లిగా భావన చేసి, షట్చక్రవర్తులు, శ్రీకృష్ణుడు, బుద్ధదేవుడు వంటి మహనీయులు కల దేశంగా అభివర్ణించారు. దేశ వైభవాన్ని గేయాలలో కీర్తించిన వారిలో గురజాడ కంటే ముందు ‘మేలుకొనుమీ భరత పుత్రుడ’ అనే గేయకర్తలో కనిపిస్తుంది. గురజాడ దేశభక్తి విశ్వజనీనమైనది. రాయప్రోలు జన్మభూమి గేయం దేశాభిమానాన్ని ప్రతిపదంలోనూ ప్రకటించే జాతీయమైన గేయం.
“ఏ దేశమేగినా ఎందు కాలిడినా
ఏ పీఠమెక్కినా ఎవ్వరెదురైనా
పొగడరా నీ తల్లి భూమి భారతిని
నిలుపరా నీ జాతి నిండు గౌరవము”
        తెలుగు దేశ ప్రత్యేకత, చరిత్ర, తేజం, శౌర్యం, ధర్మం వంటి వాటిని వర్ణిస్తూ దేశాభిమానాన్ని భారతదేశ పరంగానూ, ఆంధ్రదేశ పరంగానూ వ్యక్తం చేశారు. “తెలుగు తల్లీ నీకు జోహారు… దేశమాతా నీకు జేజేలు… నీ పాలు జుంటి తేనియల తేటలో గోస్తనీపక్వరసమో, సుధాపూరమో…” అంటూ తుమ్మల సీతారామమూర్తి గారు తెలుగు భాగ్యాన్ని వర్ణించారు. 

        జాతీయోద్యమ స్ఫూర్తితో ఆంధ్రోద్యమం కూడా ప్రారంభమయ్యింది. దీనికి విజ్ఞాన చంద్రికా మండలిని స్థాపించడం (1907), సాహిత్య సంఘ సమావేశం (1910), ప్రథమాంధ్ర బాపట్ల మహాసభ (1913) ప్రధాన భూమికలు. మద్రాసు, ఆంధ్ర రాష్ట్రాలకు ఉమ్మడి రాజధానిగా మద్రాసే ఉండేది. కాబట్టి తమకు ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలనే భావన ఆంధ్రులకు ఏర్పడింది. అప్పటి నుండి ఆంధ్రుల ఘనకీర్తుల గురించి, చరిత్ర గురించి, కళల గురించి, భాషా సాహిత్యాల గురించిన వర్ణనలు, కీర్తనలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ నేపథ్యంలోంచే తెలుగు భాషపై పద్యాలు, గేయాలు వచ్చాయి. నా మాతృభాష ఎంతో తీయనిదంటూ, భాషను తల్లిగా భావించి కీర్తించడం అతివేలంగా సాగింది. నేడు నిరాదరణకు గురవుతున్న తెలుగు భాషపై మమకారాన్ని పెంచి భాషాభిమానాన్ని కలిగించేందుకు తెలుగు కవులు తెలుగు తల్లిని కీర్తించిన రచనలు దోహదం చేస్తాయి. ‘దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స’ అన్న ప్రస్తుతి క్రీడాభిరామంలో ఉంది. ప్రాచీన కవులూ తెలుగు భాషను వేనోళ్ల కీర్తించారు. అయితే ఆధునిక కాలంలో కవులు ఆంగ్ల భాషా సంస్కృతుల ప్రభావం వల్ల విషమ స్థితిలోనికి నెట్టబడ్డ తెలుగు భాషపై తమ అభిమానాన్ని కవిత్వీకరించారు. ఆంధ్ర జాతి, ఆంధ్ర దేశం, ఆంధ్ర భాష ఈ మూడింటినీ కవితా వస్తువులుగా స్వీకరించారు. “మీగడలు, తేనెలు, పూల లావణ్యము, సెలయేటి ఒయ్యారము కలగలసిన తెలుగు భాష రూపొందెనని వారుత్ప్రేక్షించిరి”

“ఊరక రాష్ట్రమూడిపడు నొక్కొ మహేశ్వరినట్లు మాతృ భా
షా రమణిన్ భజించుటకు సంబరమందని చచ్చు జాతికిన్” అన్న తుమ్మల వారి మాటల్ని బట్టి ఆనాటి భాషాభిమానం ఎంతగా ఉందో తెలుస్తుంది.

రాయప్రోలు ఆంధ్రావళిలో –
“వంశిన్ వంచి మృణాలమున్ మెలిచి పక్వద్రాక్షనెండించి వా
గంశల్ సుస్వర మాధురీ సురభిళ ప్రాణంబు జిల్కన్ దశ
త్రింశల్లక్ష జన ప్రసన్న రసనా దేవాలయాభ్యంతర
ప్రాంశు ప్రార్థన గీతమైన తెనుగుం బల్కుం బ్రశంసించెదన్” అంటూ మృదుమధురమైన తెలుగుభాషను కొనియాడారు. తెలుగుకు సాటి మరేదీ లేదని తుమ్మలవారు రాష్ట్రగానంలో – ‘కమ్మని తెల్గటంచు నుడికారము సొంపుల నీ విశాల విశ్వమ్మున దీని బోలిన వచస్సు నభస్సుమ’మన్నారు. ఇద్దరు తెలుగువారు కలిస్తే కచ్చితంగా తెలుగు మాట్లాడరనే విషయాన్ని రాష్ట్ర గానంలో ఇలా చెప్పారు.

“ఇద్దరు తెల్గువాండ్రు తమ యింటివి కష్టసుఖాలు చెప్పుకో
నద్దిర మాతృభాష తగదా మరి యింకొక పెద్ద రోగమే కద్దు
కద్దు వచింతు నాంగ్లము మొగంబు నెఱుంగని శ్రోతముందు దు
ర్బుద్ధులు కూయుచుంద్రు పలుపోకల నెంగిలిపీసు కూతలన్”

          ఇక తెలుగు భాషపై కొండంత మమకారంతో విశ్వనాథ “అఖిల పశ్చిమ రాజ్యభాషాళిలో తన తెలుగు మాటలు విస్తరించాయని, ఒక సంగీతం పాడే విధంగా, స్పష్టోచ్చారణ కల్గి భావ వ్యక్తీకరణలో అమర భాషకు ధీటైన భాష అని, చక్కని చమత్కారం పండించేందుకు వీలున్న భాషని, పది భాషలు తెలిసిన ప్రభువు మెచ్చిన భాషని, తన ఛందస్సు నడకలలో అందం కల భాషని పరిపరి విధాలుగా కీర్తించారు. తన తెలుగెంతో మేటి అని ఎన్నో ప్రయోజనాలను చేకూర్చేదని భావించారు”.

“అంతగా నోటితో నందుము వ్రాయుదు
           మంతగా నంతందమైన భాష
భాషించువారి ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసముల్
          వెలయించి యాయువు పెంచు భాష
పలు మాటలు సవ్వడి చేత జనముల
         శీలమ్ము సమరించు మేలి భాష
చెట్ట ఎంతగ పాడు చేయ నెంచిన నైన
         నా వంత మొక్క వోనట్టి భాష

అణువు మొదలు బ్రహ్మాండ పర్యంత మొప్ప
బ్రదుకు, బాసయు నంత పర్యంత ముండు
అంత వ్యాపించి వెలిగెడునట్టి భాష
దివ్యమై చావులేనిది తెలుగు భాష” అని తెలుగు భాష జీవద్భాషగా పేర్కొంటూ భాషా శాస్త్ర స్వరూపాన్ని కూడా ఇక్కడ ప్రస్తావించారు.

         సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు కూడా తెలుగు భాషను గౌతమీ జలాలతోనూ, ఖండశర్కర జాతి ఖర్జూర గోక్షీర ద్రాక్షాదియుత రామ రసంతోనూ పోల్చి, తేట తేనెల నవకంపు సోనలకు మా తెలుగు భాషామతల్లి సాటియైనదని కీర్తించారు. ఆరుద్ర తేనె కన్నా మధురమైనది తెలుగు భాషని, ఆ తెలుగుదనం మా కంటి వెలుగని, గత చరిత్ర ఘనమైనదేనని, కానీ, గతం కన్నా భవిష్యత్తు ఆశాజనకం కనుక ఆ భావి కొరకు దీక్షా తిలకం ధరించాలని విజ్ఞప్తి చేశారు. జాతి మరువని ప్రసన్న కవి అయిన శంకరంబాడి సుందరాచారి గారు రచించిన ‘మా తెలుగు తల్లికి మల్లెపూదండ’ గేయం సమకాలీన ఉద్యమ స్ఫుర్తిలో భాగంగా భాషాభిమానాన్ని తెలుగు ప్రజలకు కొసరి కొసరి వడ్డించింది. భాష గురించి పద్యాలు, గేయాలు మాత్రమే కాకుండా తెలుగు భాషా మాధుర్యాన్ని సంస్కృత పదయుతంగా దేవులపల్లి ‘జయ జయ ప్రియ భారత జనయిత్రీ దివ్య ధాత్రి’ అని రచించారు. తెలుగు భాషపై మమకారాన్ని పెంచేందుకు పిల్లల కోసం కూడా పద్యాలు, గేయాలు కూడా వెలిశాయి.

          కాబట్టి రాజకీయ, సాంఘిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక అవసరాలను బట్టి దేశంలో ఉద్యమాలు పుట్టుకొస్తాయి. ఆ ఉద్యమాలే ప్రజల హృదయాలలో జాతి, దేశ, భాషాభిమానాలను చివురింపజేస్తాయనడానికి స్వాతంత్ర్యోద్యమకాలంలో దేశంలోనూ, ఆంధ్ర దేశంలోనూ విచ్చుకున్న కవుల గళాలే సాక్ష్యాలు.

     రకరకాల ఆధిపత్యాల నుంచి ఒక్క ఉదుటున బయటపడగలిగే తారకమంత్రం  ఏదీ మన దగ్గర లేదిప్పిడు. వ్యక్తిగానైనా, వ్యవస్థకైనా ఈ సూత్రం పనిచేస్తుంది. ఆధిపత్యం బలవత్తరమయినప్పుడు వ్యక్తులు, వ్యవస్థలు దాని వెంటబడిపోవడం సహజం. కాలక్రమంలో అదెంతటి తిరోగమన శక్తిగా పనిచేయగలదన్న తర్కానికి ఇక్కడ తావు లేదు. మనుగడ కోసం పోరాటంలో అంతా సహజంగానే కనిపిస్తుంది. భావ ప్రసారానికి, భావ గ్రహణానికి వాహికగా  ఉండే భాషల విషయంలోనూ ఇదే జరగబోతుందా? అవుననే అంటున్నారు గ్లోబిష్ ఉదంతం తెలిసిన వారంతా!

     అంతర్జాతీయ భాష, భావ ప్రసార వ్యవస్థలలో ‘గ్లోబిష్‘ ఇప్పుడు ఒక కొత్త సంచలనం. గ్లోబల్ - ఇంగ్లీష్ అనే రెండు మాటల సంకరం ‘గ్లోబిష్‘ (ఈ సంకర పద సృష్టికర్త ఎం.ఎన్.గొగాటే - భారతీయుడు. 1988లోనే ఈ పదాన్ని సృష్టించి హిందీ, ఇంగ్లీషు భాషలను వ్యాపార భాషలుగా మార్చే ప్రయత్నం చేసిన మొదటి వ్యక్తి). సరళీకరించిన ఆంగ్ల వ్యవహారంగా గ్లోబిష్ తన పరిధిని, వ్యాప్తిని రోజు రోజుకీ విస్తృతం చేసుకొంటోంది. ఇటలీ, అర్జెంటీనా, చిలీ, బ్రెజిల్, కొరియా, అమెరికా మొదలైన దేశాలలో ఈ భాష కాని ‘భాష‘ పట్ల విపరీతమైన ఆసక్తి కనిపిస్తోంది. ఈ దేశాల్లోని బహుళ జాతి సంస్థలలో ఉద్యోగం సంపాదించాలంటే ‘గ్లోబిష్‘ మాట్లాడటం, చదవటం, రాయటం వచ్చి తీరాలన్నది నియమం కాబోతోంది.

     ‘భాష సంస్కృతికి వాహిక. చారిత్రక, సాంస్కృతిక అంశాలు ఏవీ గ్లోబిష్ ద్వారా వ్యక్తం చేయలేం. అంతర్జాతీయ సమాజాలలో మాట్లాడటానికి గ్లోబిష్ ఉపకరణం మాత్రమే‘ అని విస్పష్టంగా ప్రకటించినా గ్లోబిష్‌కు ఆదరణ తగ్గటం లేదు సరికదా పెరుగుతోంది. కాబట్టే గ్లోబిష్ అంతర్జాతీయ అధికార భాష కావాలన్నది తన ఆశయం అంటాడు జాన్ పాల్ నెరియె. ప్రెంచి జాతీయుడైన నెరియె 1980ల్లో అమెరికన్ కంపెనీ ఐబిఎమ్ వైస్ప్రెసిడెంట్ గా ఉండేవారు. విధి నిర్వహణలో జపనీస్, కొరియన్ భాషీయులతో ఏర్పడిన సన్నిహిత సంబంధాలతో ‘గ్లోబిష్‌‘ను అభివృద్ధి పరచాలన్న ఆలోచన తనకు తొలుత కలిగిందంటాడాయన. దరిమిలా ఆయన రాసిన ‘పార్లెజ్ గ్లోబిష్‘ (గ్లోబిష్ మాట్లాడండి) ఇప్పుడు పలు దేశాలలో వృత్తి, ఉద్యోగ రంగాలలో ఉన్నవారికి బైబిల్ గా భాసిల్లుతోంది. ‘మూడో సహస్రాబ్ది ప్రపంచ మాండలీకం‘గా గ్లోబిష్ చాలా దేశాలలో ఇప్పటికే పాదుకొంటోంది. దీని మూలాలు ఆంగ్లంలోనే ఉండటం గమనార్హం.

     నిజానికి ప్రపంచమంతటా వాడుకలో ఉన్న ఆంగ్లం అంతా ఒక్కటి కాదు. దానిలో 176కు పైగా వ్యవహార భేదాలున్నాయి. స్థానిక భేదాలను కూడా కలుపుకుంటే ఈ సంఖ్య మరింత పెరుగుతుంది. ఆసియా ఖండంలోనే ఆంగ్లానికి 16కు పైగా వ్యవహార భేదాలున్నాయి. అంతర్జాతీయంగా ఇటువంటి వ్యవహార భేదాన్ని సూచించడానికి ఆయా దేశాల పేరును ఇంగ్లీష్ అన్న పదంలోని కొంత భాగంలో కలిపి వ్యవహరించటం ఒక పద్ధతి. ఉదాహరణకు చైనాలో వాడుకలో ఉన్న ఇంగ్లీష్ ను ‘చింగ్లీష్‘ అంటారు. మన దేశంలో ఇంగ్లీషు భాషకు 12కి పైగా వ్యవహార భేదాలున్నాయి. ఉత్తర ప్రదేశ్, బీహార్ లలో వాడుకలో ఉన్న ఇంగ్లీష్ కు ‘భయ్యా ఇంగ్లీష్‘ అని పేరు. ఈ రకపు వ్యవహారానికి భిన్నమైన ఆంగ్ల వ్యవహారం మరో నాలుగు రూపాల్లో ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో కనిపిస్తుంది. ఈ మొత్తం భాషా వ్యవహారానికి భిన్నమైన ఆంగ్ల భాషా వ్యవహారం దక్షిణాది రాష్ట్రాల్లో గమనించగలం. ఇన్ని వ్యవహార భేదాలున్నా భావ ప్రసార వ్యవస్థలో ఆంగ్లం తక్కిన భాషలకన్నా ముందు ఎలా ఉండగలుగుతోంది? ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 6800 భాషలు వ్యవహారంలో ఉన్నా ప్రపంచ ప్రజలందరి లింక్ లాంగ్వేజిగా ఆంగ్లం ఎలా కొనసాగగలుగుతోంది? ఆయా సమాజాలలోని వ్యక్తుల, వ్యవస్థల అవసరాలు అంతగా ఆంగ్లంలో ఎలా పెనవేసుకొని పోయాయి?

     చారిత్రకంగా ఆంగ్లానికి ప్రపంచమంతటితో సంబంధం ఉంది. ఇంగ్లీష్ పాలన మనల్ని విడిచి ఐదు దశాబ్దాలు దాటినా ఆంగ్ల మనల్ని విడవకపోవడానికి కారణం అంతకు ముందు దాదాపు మూడు శతాబ్దాల చరిత్ర కలిగి ఉండటమే! అందువల్లే ఇప్పటికిప్పుడు మనం ఆంగ్లాన్ని విడిచి ముందుకు పోగలిగే పరిస్థితరిలేదు. పైగా ఆంగ్ల భాషా పరిజ్ఞానం లేనిదే ఆకలి తీరదన్నది మన వ్యవస్థలో బాగా రూఢి అయిపోయిన సత్యం. భాష, వేషం, శైలి… ఒక్క మాటలో మన దైనందిన జీవితాలకు సంబధించిన సర్వ విషయాలూ ప్రత్యక్షంగా ఆ వ్యవస్థతోనే ముడిపడి ఉన్నాయి.

     ప్రపంచ రాజకీయాలు, అత్యాధునిక వాదాలు, ధోరణులు, ఉద్యమాలు… వీటి ఫలితంగా ప్రజలందరి అనుభవంలోకి వచ్చిన విశ్వవ్యాప్త భావన, ఆంగ్ల భాషను ప్రపంచ భాషగా మార్చి వేశాయనటం నిస్సంశయంగా ఒప్పుకోవాల్సిన విషయం. పర్యవసానంగా చాలా దేశాలలో రోజు రోజుకూ భాషలు అంతరించిపోతున్నాయి. చాలా దేశి భాషలు మృత భాషల జాబితాలో చేరిపోతున్నాయి. ప్రపంచ దేశాలన్నిటా అనుసరిస్తున్న మార్కెట్ కేంద్రీకృత ఆర్థిక వ్యవస్థలు, రాజకీయాలు, మాద్యమ రంగాలు అన్నీ ఇంగ్లీషు శంఖం నుంచే వెలువడి ప్రజలకు చేరుతున్నాయిరు. అంతర్జాతీయ సమాజంలో ఆంగ్ల భాషకు ఉన్న తిరుగులేని ఆధిపత్యాన్ని ప్రశ్నించే వ్యవస్థలు, వ్యక్తులు లేకపోలేదు. అందివస్తున్న సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించుకొంటూ అంతర్జాతీయంగా మాతృ భాషలను స్థానికీకరించే కార్యక్రమం ఇప్పుడిప్ప్పుడే వేగం పుంజుకొంటోంది. వివిధ భాషలను సమీకరించి, తత్కాల యంత్రానువాదం చేయగలిగే ఆధునిక పరిజ్ఞానం అంతర్జాతీయ సమాజంలో దైనందిన కార్యక్రమంగా మారేంతవరకు మాత్రం ఆంగ్లం ఇప్పటి స్థితిలోనే కొనసాగుతుంది.

     మాతృ భాషల వాడకాన్ని రకరకాల సందర్భాలలో తగ్గించుకొంటూ పోవడం, ఆంగ్లాన్ని విరివిగా ఉపయోగించే సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులు ఉండటం ‘గ్లోబిష్‌‘కు కలిసివచ్చే అంశాలు. అందువల్లే అది త్వరితగతిన ప్రపంచమంతా వ్యాపించగలుగుతోంది. ఆంగ్ల భాషలో ప్రాచుర్యంగా వాడుకలో ఉన్న1500 పదాలు మాత్రమే గ్లోబిష్‌లో ఉంటాయి. ఈ పదాలలోని వర్ణ క్రమానికి చేసుకొన్న కృతకమైన మార్పులు, అటువంటి పదాలతో ఏర్పడే చిన్న చిన్న వాక్యాలతో వ్యవహారం జరుగుతుంది. వాక్య నిర్మాణంలో ఇంగ్లీష్ వాక్య నిర్మాణాన్ని పోలి ఉండటం వల్ల ఆంగ్ల వ్యాకరణ పద్ధతి ‘గ్లోబిష్‌‘లో కనిపిస్తుంది. కాబట్టి ఆంగ్లంలో కొద్దిపాటి పరిచయం ఉన్నా గ్లోబిష్ త్వరితగతిన నేర్చుకొనే వీలుందని నెరియె వాదం. గ్లోబిష్ వ్యాపార భాష (నెరియె కాదంటున్నా). 15వ శతాబ్ది నుంచి యూరోపియన్ భాషలు ఇతర ఖండాలకు వ్యాప్తి చెందాయి. పోర్చుగీసు భాష అమెరికా, చైనా, ఆఫ్రికా, ఆస్ట్రేలియా- వంటి ప్రాంతాలలోని స్థానిక భాషలలో కలిసి అనేక వ్యాపార భాషలు ఏర్పడ్డాయి. ఇలా ఏర్పడ్డ వ్యాపార భాషలు ఎవరికీ మాతృ భాషలు కావు. ‘గ్లోబిష్‘ కూడా ఇటువంటిదే. అది ప్రపంచంలోని ఏ భాషా వ్యవహర్తకు మాతృ భాష కాదు. కానీ, ఆర్థిక వ్యవస్థ కేంద్రీకృత సమాజాలను, దేశాలను మాత్రం గ్లోబిష్ విపరీతంగా ప్రభావితం చేయగలదు. ఎందుకంటే అది అందివచ్చిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని కూడా ఉపయోగించుకొంటోంది.

     సాధారణ ఆంగ్ల భాషా పరిజ్ఞానం ఉన్నవారంతా గ్లోబిష్ నేర్చుకొనేందుకు వీలుగా ‘గ్లోలెక్సిస్‘ అనే సాఫ్ట్‌వేర్ అందుబాటులోకి వచ్చింది. ఆంగ్లంలో మనం ఇచ్చిన పదంలోని ఏ భాగాన్ని తొలగించి లేదా తగ్గించి గ్లోబిష్ పదంగా మార్చుకోవచ్చో ఈ సాఫ్ట్‌వేర్ వివరిస్తుంది. ‘పార్లెజ్ గ్లోబిష్‘ వాచకం ఇప్పటికే ఇటాలియన్, స్పానిష్, కొరియన్, జపనీస్ భాషలలోకి అనువాదమయ్యింది. ప్రపంచ పర్యాటకుల భాషగా ఇప్పటికే గ్లోబిష్ స్థిరపడింది. భవిష్యత్తులో చాలా దేశాలలో ఆరోగ్య, విద్య, తదితర రంగాలలో ‘గ్లోబిష్‘ ప్రవేశించబోతోంది. బహుళజాతి సంస్థల్లో స్థిరపడ్డ భారతీయ యువత గ్లోబిష్ నేర్చుకోటానికి ఉత్సాహం చూపిస్తున్నారు. సరళీకృత ఆర్థిక రంగ ప్రభావంతో వచ్చే విదేశీ కంపెనీలలో భారతీయులకు చోటు దక్కాలంటే ‘గ్లోబిష్‘ గడప తొక్కటం తప్పకపోవచ్చు. ఈ సందర్భంలో మాతృ భాషల పరిస్థితి ఏమిటన్నది ప్రశ్నార్థకం! ప్రపంచ దేశాలకు సంస్కృతిని, సాహిత్యాన్ని, జ్ఞానాన్ని అందించి మానవీయ విలువలను పెపొందించి, తద్వారా నాగరికతను నేర్పిన ఇటాలియన్, జర్మన్, స్పానిష్, సంస్కృతం మొదలైన భాషలు ఏం కాబోతున్నాయనేది జటిలమైన సమస్య. ఈ మాటనే నెరియెను అడిగినప్పుడు ‘సంస్కృతి వాహికలుగా భద్రపరచాల‘ని సమాధానమిచ్చాడు. బహుభాషా ప్రాంతాలైన భారతీయ సమాజంలో ఈ పని కష్ట సాధ్యమే కాని, అసాధ్యం మాత్రం కాదు. చరిత్ర, సంస్కృతి, నాగరికత మొదలైన అంశాలన్నిటితో ముడిపడి ఉన్న మాతృ భాషలను కాదని ఏ జాతి మనగలదు? వ్యాపార భాషలు సమాజంలో ఉన్నతిని కలిగించగలవేమోగాని మనసును ఉదాత్తీకరించలేవు. మానవతను పెంపొందించలేవు.ఈరెండూ అనుభవంలోకి రావాలన్నా రేపటి రోజు అర్థవంతంగా గడపాలన్నా - ఒకటికి మించి భాషలు నేర్వాల్సిందే!

హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం. 

          కవి సమ్రాట్  విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి సర్వ సాహిత్య సృష్టిలో శిఖరాయమానమైన రచన శ్రీమద్రామాయణ కల్ప వృక్షం. ఈ కావ్యావతారికలో డెబ్బై అయిదు పద్యాలు, వచనాలు ఉన్నాయి. నన్నయ కాలం నుండి కావ్యానికి ప్రారంభంలో అవతారికను రచించటం కవుల సంప్రదాయమైంది. అవతారికలో కృత్యాద్యవస్థ (కృతి+ఆది+అవస్థ) కనిపిస్తుంది. ఒక కావ్య రచనకు పూర్వం ఆ కవి మానసిక స్థితిని తెలియజేసేదే కృత్యాద్యవస్థ. ఈ దృష్టితో తెలుగు కావ్యావతారికలు చాలా ప్రాముఖ్యాన్ని సంతరించుకున్నాయి.

          ఒక కావ్య రచనకు గల ప్రేరకాలు, వస్తు స్వీకరణకు గల కారణాలు, కావ్య వస్తువును ప్రదర్శించే కవితా రీతులు, కావ్యాంకిత ఘట్టాలు మొదలయినవనేకం కావ్యావతారికలో చోటు చేసుకుంటాయి. దృశ్య కావ్యంలో అయితే ఈ అవతారికను “ప్రస్తావన”గా భావించవచ్చు. ఒక రచనా కాలాన్ని నిర్ణయించే పూర్వ రచనల ప్రసక్తి కూడా ఇందులో కనిపిస్తుంది. ఆధునిక కావ్యాలను విడిచి పెడితే ముఖ్యంగా ప్రాచీన కావ్యాలలో సుకవి స్తుతి, కుకవి నింద అవశ్యంగా కనిపించే మరొక లక్షణం.

          శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్ష రచనను 1931లో ప్రారంభించి 1961లో ముగించినట్లు విశ్వనాథ వారు ఒక సందర్భంలో పేర్కొన్నారు (నేను నా సాహిత్య రచనలు: మహతి, యువభారతి ప్రచురణ). అంటే ఈ కావ్య రచనకు ముప్పై సంవత్సరాల కాలం పట్టిందన్న మాట. ఈ ముప్పై ఏండ్ల పాటు చెక్కుచెదరని ఏకాగ్రత మనకు కావ్యంలో దర్శనమిస్తుంది. అంటే ఏయే లక్షణాలను విశ్వనాథ వారు అవతారికలో పేర్కొన్నారో అవే లక్షణాలు పొల్లు పోకుండా కావ్యంలో కనిపిస్తాయి.

          విశ్వనాథ “మాస్వామి” శతకాన్ని ప్రారంభించిన “శ్రీమంజూషిక భక్త రక్షణ కళా … సేవింతు విశ్వేశ్వరా” అనే పద్యంతో శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షావతారికను కూడా ప్రారంబించాడు. ఈ కావ్యాన్ని తమ స్వస్థలమైన నందమూరు (కృష్ణా జిల్లా, గుడివాడ తాలూకా) లోని విశ్వేశ్వర స్వామికి అంకితమిచ్చాడు. బాల్యంలో  తండ్రి శోభనాద్రికీ  తనకూ మధ్య జరిగిన ఒప్పందం ప్రకారం కావ్యం శివునికి అంకితమైంది. దీనికి మరొక కారణం “రామ మహత్తు కృత్స్నమా” పరమ శివునికి తెలిసినట్లుగా మరొకరికి తెలియకపోవడం.

             “మఱల నిదేల రామాయణంబ”ని తనను తాను ప్రశ్నించుకున్నాడు. ఉత్తముడైన కవిలో విమర్శకుడు ఎల్లపుడూ మేల్కొని ఉంటాడనటానికిది నిదర్శనం. దీనికి సమాధానం ఈ విధంగా చెప్పాడు. ఈ ప్రపంచం తాను తింటున్న అన్నమే మరల మరల తింటుంది. చేసిన సంసారాన్నే మరల మరల చేస్తుంది. కావున తలచిన రామున్నే మరల మరల తలచుకుంటున్నానన్నాడు. ఒక కావ్యం గొప్పది కావటానికి కొత్త కథలు వస్తువుగా స్వీకరించటం కారణం కాదని పురాతన వస్తువైన రసప్లావితంగా రచించటం దాని ప్రకర్షకు హేతువని నిస్సంశయంగా చెప్పాడు. రామాయణ రచనకు తన తండ్రి ఆజ్ఞ ప్రధాన కారణమైతే, తనలోని ‘జీవుని వేదన‘ రెండవ కారణమని తెలిపాడు.

          ఈ సందర్భంలోనే తన తండ్రిలోని అవధి లేని దానగుణాన్ని ప్రశంసించాడు. విశ్వేశ్వరునికి తమ తండ్రికి గల అభేద భావాన్ని స్మరించుకుని కావ్యాన్ని శివునికి సమర్పించాడు. కృతిశత నిర్మాతయైన తనను పుత్రునిగా పడసిన తన తండ్రని కీర్తించాడు. తన తమ్ముల సద్గుణాలను ప్రశంసించాడు. తమ్ముడైన రామమూర్తి తనకు చక్కని లేఖకుడని పేర్కొన్నాడు.

          తమ కవితా గురువులు చెళ్ళపిళ్ళ వెంకట శాస్త్రిగారిని స్మరించుకున్నాడు.  తమ గురువులో సమభి గమ్యత్వము, అప్రధృష్యత్వము అనే రెండు పరస్పర విరుద్ధ గుణాలున్నాయని చెప్పాడు. వెంకట శాస్త్రి తమ గురువని చెప్పుకోవడం ఆనాటి శిష్యులకు కీర్తికరం. నన్నయ తిక్కనాదులకు కూడా దక్కని కీర్తి తన శిష్యత్వం వల్ల వెంకటశాస్త్రికి దక్కిందని స్పష్టంగా చెప్పాడు. తన  ప్రియ మిత్రుడు, జంటకవి అయిన కొడాలి ఆంజనేయులును స్మరించుకున్నాడు. అతడు తోడుగా ఉండి ఉంటే పోతనగారిలాగా కలకండ అచ్చులు తమ కవిత్వం నిండా పోతపోసి ఉండేవారమని చెప్పాడు. తన చిన్ననాటి చెలిమికాడు కొల్లిపర సూరయ్య చౌదరిని కృతజ్ఞతా పూర్వకంగా స్మరించుకున్నాడు. తానొక్కడే రచించినా కర్తృత్వ విషయంలో కొడాలి ఆంజనేయులు భాగస్వామి అని, తానెవరికి తన కృతులను అంకితమిచ్చినా ఆ కృతులన్నింటికీ తన స్నేహితుడు కొల్లిపర చౌదరి నాయకుడేనని ప్రకటించాడు.

          సరస్వతీ దేవిని ప్రార్థించిన పిదప “సర్వ ధర్మమూల బీజంబుగ నవిచ్ఛిన్న సంప్రదాయార్థినై” అని అన్నాడు. అందుకు కారకులైన పూర్వాంధ్ర మహాకవులను స్తుతించాడు. అచ్చమైన అమృతాన్ని దేవతలు గ్రోలినందుకు తనకసూయ లేదట. కారణమేమంటే వాల్మీకి కృతమైన రామకథా సుధారసం తనకు దక్కడం.     

          ఈ విధంగా సుకవి స్తుతి చేసిన విశ్వనాథ కుకవి నింద అప్రశస్తమైనదిగా భావించాడు.

          తన కావ్య పాఠకునికి ఉండవలసిన అర్హతను కూడా నిర్దేశించాడు. పూర్వాంధ్ర సంస్కృత సాహిత్య పరిచయం, అనేక శాస్త్ర రహస్యాలను గ్రహించ గలిగిన వివేకం, ఉదాత్తమైన కల్పనల పట్ల మక్కువ ఉన్న పాఠకునికే తన కావ్యం కల్పవృక్ష సదృశమౌతుందని అన్నాడు. కావ్య విషయంలో పూర్వ కవుల ప్రయోగాలే సమర్థనీయాలని భావించాడు. తాను ప్రయోగించిన భాష వ్యవహార భాష అని, తన శైలి మందరమైనదని (వక్రోక్తి ప్రధానమని) రసధ్వని ప్రధానమైన కవితా తత్త్వం కలిగిందని పేర్కొన్నాడు. అలంకారాలు, గుణాలు, వృత్తులు, రీతులు, వ్యంగ్యోక్తి మొదలైన సంస్కృత కావ్య లక్షణాలతో పాటు తెనుగు నుడికారాలు, దృశ్యాలు, పలుకుబడులు మొదలైనవి తన రామాయణంలో కనిపిస్తాయని చెప్పాడు.

          ముత్యాల యువరాజు, వాసిరెడ్డి, రాజారామ గోపాలకృష్ణ మహేశ్వర ప్రసాద్ తన “నర్తన శాల” నాటకాన్ని ప్రదర్శింపజేసి అతని తండ్రిపేరు మీద రామాయణాన్ని అంకితమిమ్మని అడిగారు. కానీ, ఇది ఏనాడో శివునికంకితమైందని విశ్వనాథ చెప్పాడు. వారికి తన రామాయణాన్ని వినిపించాడు. బెజవాడ గోపాలరెడ్డి, జలగం వెంగళరావు, మండలి వెంకట కృష్ణారావులు తన రామాయణ ముద్రణకు సహాయపడిన దాతలుగా వారికి కృతజ్ఞతలు వెల్లడించాడు.

          విశ్వనాథ తాను మనస్సన్యాసినని పేర్కొన్నాడు. తానెప్పుడూ ఎవ్వరినీ ఇమ్మని అడుగనని, తనంత తానుగా ప్రాప్తమైనదానిని వద్దననని చెప్పాడు. శివుని తేజం తనను చెందినది కావున తనకు స్వర్గవాసం వలదన్నాడు. నాయని సుబ్బారావు తనకు తమ్ముడైనాడని చెప్పాడు. గొట్టిపాటి బ్రహ్మయ్య, అగస్త్యరాజు రాఘవరావు మొదలైన చిన్ననాటి స్నేహితులను స్మరించుకున్నాడు. వారందరూ దయామూర్తులని తను కఠినచిత్తుడనని ఆర్తి చెందాడు. చివరగా తనలోని వేదాంత వాసనకు కారకులైన శ్రీ విమలానంద భారతీ స్వాములను, జగద్గురు శ్రీ కళ్యాణానంద భారతీ స్వాములను సాక్షాద్బ్రహ్మలుగా భావించాడు

          ఈ విధంగా విశ్వనాథ  రామాయణం రచించడానికి గల ప్రేరణ, రచనావశ్యకత, తన తండ్రి సద్గుణాలు, గురువైన చెళ్ళపిళ్ళవారి ప్రభావం, కవితా లక్షణాలు, తన కావ్య పాఠకునికుండవలసిన అర్హతలు, గ్రంథ ముద్రణకు తోడ్పడిన దాతలు, దయార్ద్ర హృదయులైన చిన్ననాటి స్నేహితులు, తన వేదాంత విద్యా గురువులు - మొదలైన విషయాలు శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షావతారిక ద్వారా తెలుస్తున్నాయి.